SEYYAR GÜNEŞ PANELLERİ

Tak-çalıştır güneş panelleri dünya genelinde hızla yayılıyor: Erişimi kolay, düzenlemeleri tartışmalı

Dünyada hane tipi güneş enerjisi çözümlerine ilgi artarken, “tak-çalıştır” ya da “plug-in” olarak bilinen küçük ölçekli güneş paneli sistemleri birçok ülkede dikkat çekmeye başladı. Balkon, teras veya küçük bahçelerde kullanılabilen bu sistemler, mikro-inverter teknolojisi sayesinde doğrudan elektrik prizine bağlanarak çalışabiliyor. Üreticiler, düşük kurulum maliyeti ve taşınabilirlik gibi avantajlar nedeniyle bu modellerin hızla büyüyen yeni bir pazar oluşturduğunu belirtiyor.

Enerji sektöründeki uzmanlara göre sistemlerin temelini, panel başına entegre(entegre=farklı sistemlerin veya bileşenlerin bir araya getirilerek sorunsuz bir şekilde çalışmasını sağlama işlemi) edilen mikro-inverter yapısı oluşturuyor. Bu teknoloji, güneş panelinin ürettiği doğru akımı (DC) modül seviyesinde ev kullanımına uygun alternatif akıma (AC) dönüştürüyor. Böylece geleneksel çatı tipi güneş enerjisi sistemlerinde görülen yüksek gerilimli kablolama ve karmaşık kurulum süreçleri ortadan kalkıyor.

Son dönemde üreticilerin ABD ve Avrupa pazarlarında tak-çalıştır paketler sunmaya başlamasıyla birlikte ürünlere talep arttı. Almanya’da “balkon güneşi” olarak bilinen sistemler uzun süredir yaygın şekilde kullanılırken, Litvanya ve Avusturya gibi ülkelerde de süreçler daha esnek ilerliyor. Buna karşın İspanya, Fransa ve Birleşik Krallık gibi ülkelerde güvenlik ve şebeke standartları nedeniyle daha sınırlı izinler uygulanıyor.

Uzmanlar, sistemlerin özellikle kiracılar ve çatı alanı uygun olmayan haneler için enerji dönüşümünü demokratikleştirdiğini ifade ediyor. Düşük başlangıç maliyeti ve taşınabilir olma özelliği nedeniyle küçük kitlelere güneş enerjisine erişim imkânı sunan bu çözümler, yüksek elektrik fiyatları karşısında tasarruf arayışındaki kullanıcıların ilgisini çekiyor.

Ancak teknolojinin hızlı yayılması bazı regülasyon sorunlarını da beraberinde getiriyor.(Regülasyon=Devlet veya yetkili kamu kuruluşları tarafından ekonomik ve sosyal sistemlerin istikrarını sağlamak ve tüketiciyi korumak amacıyla yapılan düzenleme ve denetleme faaliyetleridir.) Avrupa’daki dağıtım şirketleri, izinsiz ve kontrolsüz şekilde enerji şebekesine geri besleme yapılması hâlinde güvenlik riskleri oluşabileceği uyarısında bulunuyor. Anti-islanding koruması, kaçak akım güvenliği ve sigorta sorumlulukları birçok ülkede tartışma konusu olmaya devam ediyor.

Enerji uzmanları, tak-çalıştır güneş panellerinin güneş enerjisinde yeni bir tüketici segmenti (segment=bir organ, yapı veya bütünün doğal veya yapay olarak sınırlanmış her bir bölümü) yarattığını ancak sistemin sağlıklı bir şekilde yaygınlaşması için ülkelerin güncel şebeke kurallarını gözden geçirmesi gerektiğini vurguluyor.

Türkiye’de teknoloji ilgi görüyor ancak mevzuat boşluğu sürüyor

Türkiye’de tak-çalıştır güneş panelleri için özel bir mevzuat bulunmadığı için sistemler hukuki olarak gri alanda kabul ediliyor. Elektrik Piyasası Kanunu ve mevcut yönetmelikler, priz üzerinden şebekeye elektrik veren mikro ölçekli üretim sistemlerine dair özel bir tanım içermiyor.

Bu nedenle Türkiye’de plug-in güneş panelleri, teknik olarak “şebekeye paralel çalışan üretim tesisi” sayılıyor ve bu tür üretim kaynaklarının dağıtım şirketine bildirilmesi gerekiyor. Ancak balkon tipi plug-in sistemler taşınabilir ve hazır paketler hâlinde satıldığı için bu prosedürü uygulamak pratikte mümkün değil.

Dağıtım şirketlerinin teknik şartnameleri de standart priz tipinin şebekeye enerji veren bir kaynağı kabul etmeye uygun olmadığını belirtiyor. Yalıtım sorunları, kaçak akım ve gerilim geri besleme riskleri nedeniyle plug in inverterlerin doğrudan priz üzerinden şebekeye bağlanması güvenlik açısından uygun görülmüyor. Bu nedenle piyasada satılan ürünlerin çoğu “off-grid” yani prizden bağımsız çalışan küçük sistemler olarak tanımlanıyor; gerçek plug-in modellerin yaygınlaşması ise mümkün olamıyor.

Türkiye’de bireysel güneş enerjisi için kullanılan çatı GES modelinin proje, onay, çağrı mektubu ve bağlantı sözleşmesi gibi süreçleri bulunuyor. Plug-in sistemler bu çerçeveye uymadığı için ne çatı GES kapsamında değerlendirilebiliyor ne de bağımsız bir kategoriye sahip.

Türkiye’de balkon tipi güneş panellerinin yaygınlaşabilmesi için Almanya ve Avusturya örneklerinde olduğu gibi “mikro üretim sistemi” şeklinde yeni bir düzenleme yapılması gerekiyor. Böyle bir çerçeve, hem güvenlik standartlarını belirleyebilir hem de teknolojinin tüketiciye açılmasını sağlayabilir.

Elektrik fiyatlarının yükseldiği bir dönemde enerji tasarrufu ihtiyacının artarken, tak-çalıştır güneş panelleri enerji dönüşümünü hanelere indirgeyen ve güneş enerjisini demokratikleştiren bir adım. Ancak bunun için Türkiye’de net ve uygulanabilir bir mevzuat oluşturulması gerekiyor.

DEVAMI YARIN…