Serbest Fırka ve Lüleburgaz’da 1930 seçimleri

“Tarihçi-Yazar Ali Arslan anlattı”

Lüleburgazlı Tarihçi-Yazar Ali Arslan, Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın Trakya’daki örgütlenmesini, Lüleburgaz’da kazandığı 1930 belediye seçimlerini ve kısa sürede değişen siyasi dengeleri tarihsel belgeler ışığında anlattı.

Tarihçi-yazar Ali Arslan, Cumhuriyet tarihinin çok partili hayata geçiş sürecinde önemli bir yere sahip olan Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın Lüleburgaz’daki örgütlenmesini ve 1930 belediye seçimlerini değerlendirdi.

Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın, Cumhuriyet döneminde çok partili siyasal yaşama geçiş yolunda yapılan ikinci deneme olduğunu belirten Arslan, partinin kuruluş sürecine dikkat çekti.

Arslan, Ali Fethi Bey’in Paris Büyükelçiliği’nden dönüşünün ardından, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün önerisi ve onayıyla 12 Ağustos 1930 tarihinde Serbest Cumhuriyet Fırkası’nı kurduğunu ifade etti.

TRAKYA’DA ÖRGÜTLENME, LÜLEBURGAZ’DA ETKİSİ

Serbest Fırka’nın Trakya’daki örgütlenmesinden Çorlulu Dava Vekili Celal Bey (Perin)’in sorumlu tutulduğunu aktaran Ali Arslan, bu sürecin tartışmalarla geçtiğini söyledi. Kırklareli merkezde parti teşkilatının kurulamadığını belirten Arslan, buna karşın Lüleburgaz’da farklı bir tablonun ortaya çıktığını vurguladı.

Arslan, “Lüleburgaz’da yürütülen etkili propaganda çalışmalarıyla Celal Bey’in yerel siyaset üzerindeki etkisi arttı. Bu da seçim sonuçlarına doğrudan yansıdı. Bu bilgiler, 18 Ocak 1931 tarihli Kırklareli Milletvekili Şevket Ödül’ün CHP Genel Sekreterliği’ne sunduğu raporda da yer aldı.” dedi.

LÜLEBURGAZ’DA SERBEST FIRKA’NIN KURULUŞU

Tarihçi-yazar Ali Arslan, Serbest Fırka’nın Lüleburgaz’daki teşkilatlanmasında önemli yerel isimlerin rol oynadığını belirtti.

Belediye Başkanı Kemal Kendi, Fabrikacı Muhittin Sarısaltık ve Cerrah Nuri Bey’in kurucu kadroda yer aldığını aktaran Arslan, Türk Ocağı Başkanı Rüstem Bey ile Ziraat Odası Başkanı Süleyman Bey’in de sürece etkin katkı sunduğunu ifade etti.

1930 BELEDİYE SEÇİMLERİ VE LÜLEBURGAZ SONUÇLARI

Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kuruluşundan kısa bir süre sonra Türkiye genelinde belediye seçimlerine gidildiğini hatırlatan Arslan, partinin bu seçimlere katıldığını ve 502 seçim bölgesinden 31’inde başarı elde ettiğini söyledi. Kırklareli ve ilçelerindeki örgütlenmenin ise Eylül 1930’da tamamlandığını belirtti.

Kırklareli’nin yedi belediye teşkilatı bulunduğunu kaydeden Arslan, 1930 belediye seçimlerinde Lüleburgaz, Vize, Pınarhisar ve Üsküp’ün Serbest Fırka adayları tarafından kazanıldığını aktardı. Lüleburgaz’da yapılan seçimlerde Serbest Fırka’nın 1989 oy, Cumhuriyet Halk Fırkası’nın ise 1320 oy aldığını ifade eden Arslan, özellikle çevre kasabalarda Serbest Fırka’ya yoğun ilgi gösterildiğini söyledi.

SEÇİM SONRASI DEĞİŞEN DENGELER

Ali Arslan, seçim sürecinin ardından yaşanan gelişmelere de dikkat çekti. Seçimden kısa süre önce Parti Müfettişi ve Milletvekili Şevket Ödül tarafından hazırlanan belediye meclis listesinin değiştirildiğini belirten Arslan, seçim sonrasında Serbest Fırkalı bazı meclis üyelerinin istifa etmesiyle boşalan yerlere CHF’li yedek üyelerin geldiğini ve mecliste yeniden bir denge sağlandığını ifade etti.

SERBEST FIRKA’NIN KAPANIŞI VE CHP’YE DÖNÜŞLER

Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kapatılmasının ardından Lüleburgaz’da siyasi tablonun yeniden şekillendiğini belirten Arslan, “Belediye Başkanı Kemal Kendi, 1932 yılına kadar görevini sürdürdü. Ancak Aralık 1930’da kendisi ve meclis üyeleri yeniden Cumhuriyet Halk Fırkası’na döndü. Cerrah Nuri Bey de Serbest Fırka’dan istifa ederek CHP’ye geçti” şeklinde anlattı.

CHP’NİN LÜLEBURGAZ’DA YENİDEN YAPILANMASI

Serbest Fırka’nın seçim başarısının ardından Cumhuriyet Halk Fırkası’nın Lüleburgaz’da örgütlenmesini güçlendirdiğini ifade eden Ali Arslan, 1931 yılında Milletvekili Şevket Ödül’ün öncülüğünde CHP ilçe yönetiminin yeniden oluşturulduğunu söyledi. Yeni yönetimde Dr. Ata Bey, Dava Vekili Hakkı, Tüccar Ali Kamil Bey, Zürradan Arif Şakir Bey ve Zihni Bey’in yer aldığını belirtti.

CHP’nin mahalle ve köy ocaklarını yeniden canlandırdığını da ifade eden Arslan, Sakızköy’de Serbest Fırka üyelerinin çoğunlukta olması nedeniyle 1930 yılında kapatılan CHP ocak teşkilatının da bu süreçte yeniden faaliyete geçirildiğini sözlerine ekledi.

Tarihçi-yazar Ali Arslan, Lüleburgaz örneğinin, Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın halk nezdinde karşılık bulduğunu ancak dönemin siyasal koşulları nedeniyle bu sürecin kalıcı olamadığını gösterdiğini belirterek, 1930 belediye seçimlerinin Türkiye demokrasi tarihi açısından önemli bir deneyim olduğunu vurguladı.