GERÇEKLERİ BİLELİM!

 Tarihçi / Yazar Ali Arslan yazdı...

UZUN YILLARDIR YAZILMAYAN BİR GERÇEĞİ BELGEERİ İLE AÇIKLAYALIM!

GAZİ MUSTAFA KEMAL PAŞA’NIN 20 ARALIK 1930’DA KIRKLARELİ’YE GELİŞ NEDENİ TAMAMEN SİYASİ OLUP, YAPILAN YEREL SEÇİMLERİN SONUÇLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ İLE İLGİLİDİR.

KIRKLARELİ SERBEST FIRKA (SERBEST CUMHURİYET PARTİSİ)

Serbest Cumhuriyet Fırkası; Cumhuriyet döneminde kurulan ve çok partili siyasal yaşama geçiş yolunda ikinci deneme olan siyasi partidir. Ali Fethi Bey, Paris Büyükelçiliği’nden dönüşünde Gazi Mustafa Kemal’in önerisi ve onayıyla 12 Ağustos 11930’da Serbest Cumhuriyet Fırkası’nı kurmuştur.

Partinin programında; cumhuriyetçilik, milliyetçilik ve laiklik ilkelerine bağlı olduğu vurgulanıyor, yabancı sermayenin ülkeye girmesinin özendirilmesi isteniyor, ekonomik yaşamda sürekli devlet müdahalesine karşı çıkılıyordu. SCF kısa sürede geniş bir destek kazandı. Ancak SCF’nın iktidara ancak cumhurbaşkanıyla çatışarak gelebileceğini kavrayan Fethi Bey bunun çok ağır sonuçlar yaratacağı inancıyla, 17 Aralık 1930'da Dahiliye Vekâleti’ne başvurarak SCF’nin feshedildiğini açıkladı.

Serbest Fırka 12 Ağustos 1930’da kurulduktan kısa bir süre sonra Türkiye’de Belediye seçimleri gerçekleştirildi. Serbest Fırka’da bu seçimlere katıldı. Seçimler sonucunda toplam 502 seçim bölgesinden 31'inde Serbest Cumhuriyet Partisi kazandı. Parti’nin Kırklareli ve ilçelerindeki örgütlenmesi 1930 yılının Ağustos ayında gerçekleştirildi.

Kırklareli’nin yedi belediye teşkilatı vardı. 1930’da yapılan belediye seçimlerinde Lüleburgaz-Vize-Pınarhisar ve Üsküp şehir ve beldelerini Serbest Fırka adayları kazanmıştır.

(Serbest Fırka 17 Kasım 1930’da kapatılınca, seçimde kazanan adaylar, tekrar CHF’ye geçmişlerdir.)

Kırklareli Belediye seçimini 80 oyla Cumhuriyet Halk Fırkası kazanabilmiştir. Özellikle kasabalarda Serbest Fırka yoğun olarak ilgi çekmiş ve çoğunlukla sonuca ulaşmıştır.

Belediye seçiminden sonra, 1927 – 1930 yılları arasında belediye başkanlığı yapmış olan Hüseyin Bey yeni seçilen heyete başkanlığı devretmiş ve 1934’e kadar Belediye Doktoru Hamit Şakir Bey, Avukat Nail Hekimoğlu ve Ali Rıza Dursunkaya başkan vekilliği yaparak belediyeyi yönetmişlerdir.

Kuruluşunun hemen ardından özellikle Ege ve Marmara Bölgesi’nde örgütlenen Serbest Fırka, Trakya’da da çalışmalarını hızlı bir şekilde yaparak il, ilçe ve köylerde parti örgütlerini kurmuş, Kırklareli ve ilçelerinde teşkilatlarını oluştururken genellikle hukuk işleriyle uğraşanları seçmiştir.

Kırklareli’de belediye meclisi adaylarının belirlendiği dönemde CHF’da parti içi sıkıntılar yaşanmaktadır. İl yönetiminde geçimsizlik ve gerginlik vardır. (Özellikle, Şevket Dingiloğlu ve Hüseyin Bey parti içi rakabeti) O günlerde, CHF parti teşkilatı parti müfettişinin, Milletvekili Şevket Ödül’ün ve Belediye Başkanı Karahafızın Oğlu Hüseyin Beyi’in katılımı ile bir liste oluşturulamamış ve meclis adaylarını seçememiştir. Bu ortam yapılan seçimi olumsuz etkilemiştir. ( BCA 490 1 0 0 Kutu No 672 Dosya No 264 Sıra No1 /Şevket Ödül CHP 1931 Raporu )

“Bu koşullarda yapılan meclis listesi hazırlanmış ve CHP adayı olarak Gazeteci Ali Rıza Dursunkaya gösterilmiştir”. (Kynk.Trakya’da Yeşilyurt Mayıs 1946)

Kırklareli’de Serbest Fırka’nın teşkilatlanmasında Çorlulu (Eski Nevrokop Milletvekili) Celal Bey (Perin) ön ayak olurken, SF’nın kuruculuğunu Avukat Ekrem Bey, Avukat Tahir Taner ve Mehmet Fehmi Bey ‘in yanı sıra: Ragıp Bey, Manifaturacı Bezaz Hüseyin Avni Efendi, Dişçi Halit, Kavaf Rasim Efendi, Mollo oğlu Hüseyin Efendi, Zahireci Halit Efendi, Avukat Mehmet Bey, Mollaoğlu Mehmet Bey, Molla Yusuf Efendi, Süleyman Çavuşoğlu, Hasan Efendi, Şükrü Efendi, Mandıracı Şapat, Milyonzade Hasan Ağa, Müezzin Kazım Efendi yapmışlardır. ( BCA 490 1 0 0 Kutu No 672 Dosya No 264 Sıra No1 /Şevket Ödül CHP 1931 Raporu / Pınar. M. Tek Parti Döneminde Trakya’da Siyasi Hayat ve Yahudiler)

Serbest Fırka’nın Belediye Başkan Adayı Avukat Tahir Taner olmuştur. (O dönemlerde belediye başkanları meclisçe seçilirdi, ancak başkan olacak kişi kamuoyu tarafından bilinirdi.)

Serbest Fırka tarafından Trakya’nın örgütlenmesinden sorumlu Çorlulu Dava Vekili Celal Bey /Perin ( Milli Futbol Takımı’nın ünlü Kalecisi Turgay Şeren’in Dedesi) Kırklareli’de parti teşkilatının oluşturamamasına rağmen yaptığı etkili propaganda çalışmasıyla şahsi menfaatleri ve ihtirasları büyük ölçüde arttırmış ve bu hava seçimde çok, çok etili olmuştur.

Kırklareli’de CHF ‘na muhalif olanların kökündeki sorunlar; İskan işlerinin iyi gitmemesi, memurların halka baskıcı tutumlarıdır. Bunların yanında yoksullukların ve kusurların çoğalması oy dağılımını önemli ölçüde etkilemiştir.

Kırklareli Serbest Fırka mensupları propagandalarını Gazi Mustafa Kemal üzerinden yaparak, kendilerini büyük teveccüh gösterdiklerini anlatmışlar ve etkili olmuşlardır.

Serbest Fırka Belediye seçimde en çok muhacirler üzerinde tesir etmiş, burada arazi ve iskan konuları belirleyici olmuştur. Ayrıca; Tek Parti bürokrasisinin halktan kopuk olması, hükümetin idari denetimsizliği, Bulgar tehlikesi karşısında yaşanan emniyet ve güvenlik sorunu, 1929 Dünya Ekonomik Buhranının yarattığı iktisadi kriz ortamı, ağır vergilendirmeler etkili olmuştur. (Kaynak: 18 Ocak 1931 Tarihli Kırklareli Milletvekili Şevket Ödül’ün CHP Genel Sekreterliğine yazdığı rapor özetidir. BCA 490 1 0 0 Kutu No 672 Dosya No 264 Sıra No 1 - Pınar, 2016: 178 )

1930 Kırklareli Belediye Seçimleri Oy Dağılımı

Seçim Bölgesi CHF’nin aldığı oy SF’nin aldığı oy

Kırklareli 80 oy CHP önde -

Lüleburgaz: Serbest Fırka: 1320 CHF: 1989

Vize: CHP: % 10 Serbest Fırka % 90

Üsküp: CHP: % 28 Serbest Fırka %72

Pınarhisar: CHP: 42 Serbest Fırka 714

Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın Kırklareli Belediye Başkanlığında yapılan toplantıda seçim sonuçlarıyla ilgili Cumhuriyet Halk Partililere söyledikleri:

“Demek ki Cumhuriyetin aldığı mesafeyi, yaptığımız yenilikleri halka iyi anlatamamışsınız. Çalışmamışsınız. Bundan memnun olmadım. Cumhuriyetin getirdiklerini yurttaşlarımıza anlatsaydınız, hizmetleri onların anlayabileceği biçimde söyleseydiniz sonuç böyle olmazdı. Halk oyunu verirdi. Özellikle her dönemde düşmanın kahrını çekmiş olan Kırklareli halkı oyunu verirdi. Çeşitli Balkan ülkelerinden göçmen gelmiş bu insanlar, bu olumsuzluğun içine girmezlerdi. Kendilerini buralara getirmeye vesile olanlara tavır almazlardı. Ben, bu halkın kimden ve neden yana olduğunu çok iyi bilirim."