Bir evden iki ev çıkar. Eşyalar paylaşılır, adresler değişir, yeni bir düzen kurulur. Yetişkinler için uzun zamandır konuşulan, belki defalarca ertelenen bir karar sonunda verilmiştir. Çocuk içinse sorular yeni başlar: “Ben nerede uyuyacağım? Babamı ne zaman göreceğim? Annem evde yalnız mı kalacak?” Siz ayrılığın nedenlerini anlatmaya çalışırken o, ertesi sabah kendisini okula kimin götüreceğini düşünüyor olabilir. Bu yüzden ayrılığı çocuğa anlatırken nedenlere uzun uzun girmek yerine, hayatında neyin değişip neyin aynı kalacağını konuşmak daha çok işe yarar: nerede yaşayacağı, okulunun değişip değişmeyeceği, diğer ebeveynini ne sıklıkla göreceği. Mümkünse bu konuşmayı iki ebeveyn birlikte, çocuğun yaşına uygun sade bir dille yapmak iyi olur.
O günlerde anne babalar da kendi duygularıyla uğraşır: kırgınlık, öfke, üzüntü, belirsizlik, bazen de rahatlama. Bu kadar duygunun içinde çocuğun ne yaşadığını görmek kolay olmaz. Üstelik çocuklar her zaman gelip “Ben bu durumdan çok etkilendim” demez, ne hissettikleri daha çok davranışlarından anlaşılır. Kimi daha çabuk öfkelenir, kimi içine kapanır. Derslerine odaklanamayan da olur, hiçbir şey olmamış gibi davranan da. Bu değişiklikleri fark ettiğinizde hemen bir anlam yüklemeden onu konuşmaya davet etmek iyi gelir.
Nedenleri kendi kafasında düşünmeye başladığında ise çocuk bazen suçu kendinde arar: “Daha uslu olsaydım gitmez miydi?” Anne babasını yeniden bir araya getirmeyi kendine görev edinebilir. Bunu ona açıkça söyleyin: “Bu karar senin yaptığın bir şey yüzünden alınmadı. Bizi barıştırmak senin sorumluluğun değil.” Bir kez söylemek yetmeyebilir; çocuk büyüdükçe aynı soruyu başka biçimde sorabilir.
Çocuğun işi anne babasını barıştırmak değildir; aralarında haber taşımak, sır tutmak ya da hakemlik yapmak da değildir. Gündelik konuşmalarda bu işler ona farkında olmadan verilebilir:
“Babana söyle, seni zamanında alsın.”
“Annen yine ne yaptı?”
“Hangimizle daha çok eğleniyorsun?”
Böyle sözler çocuğu anne babasının anlaşmazlığında taraf seçmeye zorlar.
Taraf tutma baskısı bazen hiçbir şey söylenmeden de hissedilir. Bir pazar akşamını düşünelim; anneyle babanın yerini değiştirseniz de hikâye pek değişmez. Çocuk babasıyla güzel bir gün geçirmiş, annesinin yanına dönmüş. Anlatmaya hevesli ama önce annesinin yüzüne bakıyor ve onu üzeceğini düşünüp “Pek bir şey yapmadık” deyiveriyor. Babasıyla iyi vakit geçirmeyi annesine haksızlık gibi yaşıyor. O akşam ihtiyacı olan belki de annesinden duyacağı sade bir cümle: “Güzel vakit geçirmene sevindim.”
Çocuğa güven veren şeyler çoğu zaman bu cümle kadar küçüktür. Okuldan kimin alacağını bilmek, söylenen saatte aranmak, hafta sonu planının son anda değişmemesi bunlardan bazılarıdır. Her şey değişirken sözünü tutan bir anne baba ve önceden bilinen bir gündelik düzen, çocuğun tutunabileceği yerlerdir. İki evin birbirinin aynısı olması gerekmez; çocuğun her evde neyle karşılaşacağını bilmesi yeterlidir. Diğer ebeveyn aynı özeni göstermese bile sizin evinizdeki tutarlılık çocuğa iyi gelir.
Buraya kadar söylediklerim, çocuğun iki evde de güvende olduğu durumlar için. Şiddet ya da istismar varsa öncelik çocuğun ve ona bakan ebeveynin güvenliğidir. Birlikte ebeveynlik uğruna kimseden tehlikeli bir ilişkiyi sürdürmesi beklenemez. Böyle bir durumda hukuki ve psikolojik destek almaktan çekinmeyin.
Ayrılık zor bir dönemdir ama çocuğun geleceğini önceden belirlemez. Güvenli ilişkiler, ilgi ve destek oldukça çocuklar yeni düzene uyum sağlayabilir. Yine de zorlanmaları uzarsa, uykusunu, okulunu ya da gündelik yaşamını belirgin biçimde etkilemeye başlarsa bir çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanına danışmak yararlı olur.
Evliliğiniz bitmiş, kırgınlıklarınız da henüz geçmemiş olabilir. Bu arada çocuğunuzu kapıda karşılarken, çantasını hazırlarken ya da diğer ebeveynle konuşurken onun yükünü hafifletecek seçimler yapabilirsiniz. Çocuğunuz yıllar sonra ayrılığınızın bütün nedenlerini öğrenmeyebilir. Ama o günlerde soru sorabildiğini, özlediğini söyleyebildiğini ve birini severken diğerini kaybetmekten korkmadığını hatırlamasını sağlayabilirsiniz.
