Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı
ve Hastalıkları Uzmanı Cansın Ceylan yazdı..
Bir çocuğun ruhsal açıdan iyilik halini, üzülüp üzülmemesine bakarak anlayabilir miyiz?
Ebeveynlikte bazen fark etmeden böyle bir hesap tutuyoruz. Bugün ağlamadı, okuldan mutlu geldi, istediği oldu, kimseyle sorun yaşamadı; öyleyse her şey yolunda. Üzüldüğünde ise hesabı yeniden açıyor, neyi kaçırdığımızı, kiminle konuşmamız ya da neyi değiştirmemiz gerektiğini düşünmeye başlıyoruz.
Çocuğun mutluluğu, anne babanın kendine verdiği sınav notuna dönüşüyor. O mutsuzsa biz de görevimizi eksik yapmış hissediyoruz, sanki iyi bir çocuklukta hayal kırıklığına yer yokmuş gibi.
Oysa çok sevilen bir çocuk da üzülür. İlgili, özenli anne babaların çocukları da zaman zaman yalnızlık hisseder, bir arkadaşına kırılır ya da başaramamaktan korkar. Bunların yaşanması, sevginin eksik kaldığını veya kötü ebeveyn olduğumuzu göstermez.
Kimin içi rahatlasın?
“Benim yaşadıklarımı yaşamasın.” Bu cümlede büyük bir şefkat vardır, bazen de geçmişten kalan bir hesap. Küçükken sesi duyulmayan bir anne, çocuğunun her itirazında geri çekilebilir. Başarısız olduğunda aşağılanmış bir baba ise çocuğunun zorlanacağı her işi önceden kolaylaştırmaya çalışabilir. Derdini kendi anne babasına hiç anlatamamış biri için çocuğunun sessizliği bile dayanılmaz olabilir.
Böyle anlarda çocuğun bugün yaşadığı olumsuz bir olay, yetişkinin geçmişindeki bir yaraya dokunur. Müdahalenin ölçüsünü tutturmak güçleşir ve çocuğun ihtiyacından daha büyük bir telaşla harekete geçebiliriz.
Kendimize zor bir soru sormamız gerekebilir: Çocuğumun üzüntüsünü mü hafifletmeye çalışıyorum, yoksa onu üzgün görmenin bende yarattığı sıkıntıyı mı?
Çoğu zaman ikisi birbirine karışır. Bunu fark ettiğimizde sevgimizden şüphe etmemiz gerekmez; acelemizin nereden geldiğini görmek gerekir.
İyi niyetin taşıdığı mesaj
Çocuklar kendileri hakkında bildiklerinin bir kısmını bizim tepkilerimizden öğrenir. Her anlaşmazlıkta onun adına konuştuğumuzda, her güçlükte işi devraldığımızda “Senin yanındayım” demek isteriz. Çocuk ise bazen bundan başka bir şey çıkarabilir: “Bu durumla sen baş edemezsin.”
Tek bir davranış bu mesajı yerleştirmeye yetmez; hepimiz zaman zaman çocuğumuzun işini kolaylaştırırız. Sorun, yardım giderek onun denemesine fırsat bırakmayan bir alışkanlığa dönüştüğünde başlar.
Bir yetişkinden “Sana güveniyorum” sözünü duymak çocuk için değerlidir. Yine de kendine güvenin gelişmesi için çocuğun kendi hayatından kanıtlara ihtiyacı vardır. Söylemekten çekindiği bir şeyi söyleyebildiğinde, bozulan bir arkadaşlığı onarmayı denediğinde ya da yapamadığı bir işe yeniden döndüğünde bu kanıtlar birikir. Sonuç her zaman istediği gibi olmasa da kendi payını görebilir.
Her üzüntüye aynı cevap verilmez
Elbette çocukları güçlendirmek adına acıyla baş başa bırakamayız. Zorbalığa uğrayan, sürekli aşağılanan ya da taşıyabileceğinden ağır bir yükün altında kalan çocuğun korunmaya ihtiyacı vardır. “Hayatı öğrensin” sözü, yetişkinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Gündelik hayal kırıklıklarında ise ne kadar öne çıkacağımızı her seferinde yeniden tartmamız gerekir. Bazen müdahale eder, bazen yol gösteririz; bazen de söyleyeceği cümleyi kendisi bulsun diye bekleriz. Bu kararı çocuğun yaşı, mizacı ve o günkü gücü değiştirir. Yetişkin her durumda geri durmak zorunda değil; yine de çocuğu gerçekten duyabilmek için bazen kendi telaşını biraz susturması gerekir.
Çocuğumuzun gözyaşını hemen durduramadığımız bir akşam, kendimizi başarısız saymadan yanında kalabilmek de anne babalığın bir parçasıdır.
“Çocuğum üzülmesin” dileğinden vazgeçmek kolay değil, belki vazgeçmemiz de gerekmiyor. Ama bu dilekle onun hayatını yönetmeye başladığımızda durup düşünmeliyiz: Üzülme ihtimalini ortadan kaldırırken, kendi başına yapabileceklerini de elinden alıyor olabilir miyiz?
